Contact
Locatie
search back preload
img_0484_crop3

stenen_naoorlogse_jarenDe stichting Eerherstel heeft welbewust alleen het gedeelte van de begraafplaats aan de Valentijnkade gerestaureerd. Hier zijn ongeveer honderd stenen weer rechtop gezet en gerepareerd. De letters zijn met zwarte verf weer leesbaar gemaakt.

Op de rest van de begraafplaats komen her en der ook stenen voor, maar op het grootste deel van het terrein zijn de grafstenen weggezakt in de drassige veenbodem. Vaak ook kregen overledenen alleen een houten zerk, die vergaan is of door buurtbewoners in de Tweede Wereldoorlog is opgestookt in noodkacheltjes.

Foto: begraafveld aan de Kramatweg op een vooroorlogse foto.
Nu groeit hier bos waartussen half omgevallen stenen te zien zijn.

De stichting Eerherstel heeft ervoor gekozen circa tachtig procent van het terrein met rust te laten. Zoals de gewoonte is op joodse begraafplaatsen, is nooit een graf geruimd op Zeeburg (behalve voor de aanleg van de toegangsweg naar de Schellingwouderbrug, zie onder Geschiedenis). Dit betekent dat tot op de dag van vandaag vele tienduizenden mensen in deze bodem rusten – een stad op zichzelf.

Zeker 95.000 begravenen

In het jubileumboek Zeeburg - Geschiedenis van een joodse begraafplaats 1714-2014 komt Paul van Trigt, mede op basis van onderzoek door Odette Vlessing, tot een schatting van 95.000 personen die op Zeeburg begraven liggen. Er zijn ook wel schattingen in omloop van 200.000 begravenen. De onzekerheid komt door lacunes in het bewaard gebleven archiefmateriaal. Het aantal begravenen is hierdoor niet met onomstotelijke zekerheid vast te stellen, maar 95.000 vormt een aannemelijke schatting.

kindergraf_Johanna_BendienVooral kinderen

Door de hoge kindersterfte in de jodenbuurt vormen kinderen de grootste groep begravenen op Zeeburg. Zij lagen in aparte vakken. Tot de leeftijd van hun kerkelijke meerderjarigheid (12 jaar voor meisjes, 13 jaar voor jongens) werden kinderen niet naar Muiderberg gebracht, maar altijd op Zeeburg ter aarde besteld. Na de opening van de begraafplaats in Diemen in 1914 werden op Zeeburg nog bijna uitsluitend 'nefalim' begraven: doodgeboren kinderen en kinderen die voor hun 31ste levensdag overleden. Hoewel de leefsituatie van de Amsterdamse joden toen al sterk verbeterd was, werd in 1914 nog elke vier dagen een levenloos kind op Zeeburg begraven.

Foto: kindergraf van Johanna Bendien. De meeste kindergraven kregen geen steen.
Dat gold in elk geval voor de nefalim: de doodgeborenen en de kinderen die voor hun 31ste levensdag overleden.

Bart Voorzanger, vrijwilliger van de stichting Eerherstel, heeft interessante gegevens op een rij gezet over de leeftijdsverdeling van de begravenen op Zeeburg in de periode 1830–1940 (zie hier een pdf met zijn volledige gegevens). Hij komt tot de conclusie dat nefalim 20 tot 25 procent van alle begravenen vormen. Kijken we naar het percentage overledenen tot 12 jaar (inclusief de nefalim), dan ligt dit in de jaren 1830 op maar liefst 65 procent. Maar daarna stijgt het nog verder tot zo'n 80 procent in de jaren 1880. Uit dat decennium dateren de gerestaureerde stenen in het gedeelte aan de Valentijnkade. Toen ging het dus bij vier van de vijf teraardebestellingen om kinderen tot 12 jaar. Daarna zet een kentering in, veroorzaakt door verbetering in de woon- en gezondheidssituatie van het Amsterdamse joodse proletariaat. Vanaf de jaren 1880 daalt het aandeel kinderen tot 12 jaar tamelijk snel van rond de 80 procent naar 45 procent van alle begravenen in de jaren 1910.

 
Stichting Eerherstel Joodse Begraafplaats Zeeburg
De stichting is te bereiken via dit e-mailadres: info@eerherstelzeeburg.nl
Het rekeningnummer van de stichting voor donaties is: NL72 ABNA 0402 5700 22
Kamer van Koophandel Amsterdam nr. 34318733
Fiscaalnummer 8201.63.223

De begraafplaats is eigendom van:
Joodse Gemeente Amsterdam (NIHS)
Van der Boechorststraat 26
Postbus 7967
1008 AD Amsterdam
Telefoon 020-646 00 46

Word donateur

Draagt u het doel van de stichting een warm hart toe, word dan donateur. Lees verder...